SỐNG VÀ CHẾT

Advertisements

Letters from Fontainhas: Three Films by Pedro Costa

l_p0014263996

Trong thời đại của political correctness thì việc đá sang chính trị trong khi bình phim đã trở thành một mốt thời thượng thay vì nói về giá trị bản thân tác phẩm.

Khó lòng một bộ phim về dục tính không bị đưa lên giàn hoả thiêu bởi một tập đoàn các nhà nữ quyền, rằng một gã đàn ông trung niên dị tính thì biết quái gì về tình dục của hai cô gái đồng tính. Khó lòng để một đạo diễn da trắng làm phim về một nước da màu mà không bị chỉ trích về góc nhìn phiến diện. Nhưng chúng ta đã quên mất rằng điện ảnh là chủ quan, dù góc nhìn chủ quan đó thuộc đạo diễn hay nhân vật.

Không phải đạo diễn nào cũng có đủ gan (và cả sự xa xỉ) của việc dám đi ngược dòng, và hậu quả tất yếu là giờ người ta chỉ dám làm những bộ phim về đời mình, tự sự, góc nhìn thân thuộc, của sự an toàn. Một gã da trắng phương Tây làm phim về Kenya có thể không phải sự thật, nhưng một gã Swahili làm phim về Kenya cũng không phải toàn bộ sự thật. Phim của hai gã gộp lại, may ra, mới đạt đến điểm gần nhất của sự thật. Dù sự thật ấy có méo mó hay dị dạng đến mức như nào đi nữa.

Continue reading “Letters from Fontainhas: Three Films by Pedro Costa”

No Country For Objectively Good Film

teorema6 Kopie
Tôi nhớ lại cuộc nói chuyện với một cậu em cách đây gần bốn năm. “Anh có nhớ ra bộ phim nghệ thuật nào không có phát triển nhân vật không?”
Khi ấy tôi đã trả lời cậu ấy rằng:
“Để trả lời cho câu hỏi trên thì chắc phải cần kha khá thời gian vì có quá nhiều phim chẳng dựa theo nhân vật (character-driven) hoặc dựa theo cốt truyện (plot-driven). Cái này chúng ta phải hiểu sâu hơn về điện ảnh vì phim ảnh đại chúng đã gieo vào đầu người xem một định kiến có sẵn về điện ảnh, rằng nó phải là xoay quanh cốt truyện hay nhân vật nên mới có chuyện cãi nhau, bình luận xem phim này có làm tốt phần nội dung hay phát triển nhân vật hay không. Nếu không tức là phim dở. 

Nói một cách nôm na thì những phim đặc biệt mà em nhắc đến ấy có phát triển nhân vật và có nội dung, nhưng nó theo kiểu rất “khác thường”, nên ta không áp những quy chuẩn bình thường vào được. Nói là có “phát triển nhân vật” hay không thì rất rộng, phải nói là có “phát triển nhân vật theo mô hình cấu trúc của Hollywood” không? Vì thực ra, nếu một phim hay, thì có nhân vật, sẽ tự khắc có phát triển nhân vật, nhưng trong những trường hợp này phim không đi sâu vào nói hay phác họa nhân vật hay giúp ta đồng cảm hay hiểu nhân vật. Nhân vật chỉ là một phần của cảnh quan phim (filmscape). Nhân vật ở đây là một phần không tách rời của filmscape – nếu tách rời ra thì vô nghĩa, thế nên không dùng từ “phát triển nhân vật” trong những trường hợp này.

 

Continue reading “No Country For Objectively Good Film”

Majorca và Chopin

_dsc3103_w

Tựa tay vào lan can bụi bặm nằm ngoài vườn phòng tu số bốn trong đan viện của dòng tu Carthusian ở làng Valldemossa, tôi phóng mắt ra thung lũng gắt nắng. Nhiệt độ không cao lắm nhưng dưới cái nắng như đổ lửa, tôi cảm tưởng nếu không có nhà, không có cây, con người chỉ như những lũ kiến, oằn mình dưới lòng thương của một thế lực cao hơn. Giống như cuốn sách mô tả màu đỏ mà không dùng từ đỏ, Valldemossa khiến tôi chợt nhớ đến sa mạc dù nơi này không hề có cát.
Tôi nhớ đến Satzky trong Kara-Bugaz của Paustovsky và nỗi căm ghét sa mạc đến ám ảnh, sâu sắc, không một chút thương hại. Chỉ có con người mới có thể căm thù đến như vậy. Ông làm việc lâu năm ở miền Trung Á và là một trong những người đầu tiên khảo sát vịnh Kara-Bugaz. Satzky gọi sa mạc là cái nhọt và khối u ác đang gặm dần mặt đất, là sự tàn độc không tài nào hiểu nổi của thiên nhiên. Chỉ có điều, thời đấy Trung Quốc chưa hoàn thành xong Vạn Lý Trường Thành Xanh để chống lại quá trình hoang mạc hoá.

Continue reading “Majorca và Chopin”

Parajanov

parajanov-bars

Số mệnh của phần nhiều những nghệ sĩ vĩ đại thực thụ ngày xưa thường là kết thúc bi thảm. Điều đó làm những người trẻ như tôi và bạn, những người luôn dõi theo hình bóng họ, muốn trở thành một cái gì đó vượt lên trên sự tầm thường trở nên nản lòng. Vì chúng ta biết bản thân mình, sinh ra và lớn lên trong sung sướng, hư hỏng vì công nghệ, đang phải lo lắng những thứ tiểu tiết, mải chạy theo những giá trị vô hồn và nhão nhoẽt – sẽ không bao giờ có thể trở thành vĩ đại như họ.

Sergei Parajanov.

Jean-Luc Godard cảm thán, “Trong đền thờ điện ảnh có ánh sáng, hình ảnh và hiện thực. Chủ của ngôi đền ấy là Parajanov.”
Michelangelo Antonioni ca ngợi Parajanov là đạo diễn xuất sắc nhất trong lịch sử.
Mikhail Vartanov thì, “Sau Griffith và Eisenstein, điện ảnh thế giới không thực sự có phát hiện nào mang tính cách mạng cho đến khi The Color of Pomegranates của Parajanov ra đời.”

Continue reading “Parajanov”

My favorite films since 2000

15_lynch_theredlist.jpg

Nói một cách thẳng thắn, chấm điểm (thang 10 hay thang 5) cho phim với tôi là một việc vô nghĩa. Cho dù là imdb, rottentomatoes, Metacritics, mubi, letterbox… Vì một bộ phim tôi cho 10 điểm có thể chẳng mang lại tác động gì cho bạn và ngược lại. Nghệ thuật là chủ quan và nó nên được nhìn nhận như vậy. Chính nhờ sự chủ quan ấy mà điện ảnh mới có thể dùng làm phương tiện nghiên cứu và bộc phá các hiện tượng xã hội.

Đối với tôi, một bộ phim chỉ có thể rơi vào hai thái cực: tôi thấy hay, hoặc không hay. Tôi ít khi thích sự làng nhàng và những thứ lửng lơ ở giữa.

Danh sách này là những phim tôi thấy thích nhất tính từ năm 2000 đến giờ, không xếp theo thứ tự nào. Như thường lệ, mỗi đạo diễn một phim duy nhất.

Continue reading “My favorite films since 2000”

Burning Man – xứ sở Utopia diệu kỳ nơi tận cùng thế giới

Victor-Habchy-18
Ảnh: Victor Habchy

Năm 1516 Sir Thomas Moore viết ra một cuốn sách bằng tiếng Hy Lạp tên Utopia kể về một hòn đảo biệt lập không tưởng ở biển Đại Tây Dương. Trên hòn đảo này tồn tại một xã hội mơ ước, một nơi không có tư hữu và chủ nghĩa tiền bạc, không phân chia giai cấp, giàu, nghèo, ai cũng lao động và ai cũng có cuộc sống hạnh phúc. Tư tưởng cơ bản nổi bật và có tính chất chủ đạo của More thông qua tác phẩm này cho rằng, nguyên nhân sâu xa của mọi tệ nạn xã hội, của áp bức và bất công trong lòng xã hội tư bản là chế độ tư hữu.

Trải qua nhiều năm tháng, định nghĩa Utopia đã biến đổi nhiều, và chúng ta có thêm Dystopia. Trái ngược với Utopia, thế giới Dystopia trong nhũng 1984 của George Orwell, Brave New World (Aldous Huxley), We của Yevgeny Zamyatin… những giá trị về con người, về tự do và luân lý bị đảo lộn để rồi sự suy tàn là một cái kết không thể tránh khỏi. Thế giới của chúng ta hiện giờ liệu có phải dystopia? Có lẽ không nếu xét trên định nghĩa của những từ ngữ vô tri, nhưng tự do trong xã hội hậu hiện đại của loài người cũng chỉ là một ảo ảnh sáng lấp lánh không hơn không kém.

Còn nếu bạn không tin tôi, hãy đến với Burning Man – lễ hội được tổ chức hàng năm ở sa mạc Black Rock (Nevada, Mỹ). Burning Man bắt đầu vào ngày thứ Hai cuối cùng của tháng Tám và kết thúc ngày thứ Hai đầu tiên của tháng Chín, cũng trùng hợp là ngày lễ Lao động Mỹ. Đến đây, bất kể bạn là ai, làm gì, bao nhiêu tuổi, quốc tịch nước nào, màu da, giới tính đều không quan trọng. Đến đây, câu đầu tiên họ nói với bạn, súc tích và rắn rỏi nhưng đầy chân thành: “Chào mừng về nhà.”

Continue reading “Burning Man – xứ sở Utopia diệu kỳ nơi tận cùng thế giới”