My favorite films since 2000

15_lynch_theredlist.jpg

Nói một cách thẳng thắn, chấm điểm (thang 10 hay thang 5) cho phim với tôi là một việc vô nghĩa. Cho dù là imdb, rottentomatoes, Metacritics, mubi, letterbox… Vì một bộ phim tôi cho 10 điểm có thể chẳng mang lại tác động gì cho bạn và ngược lại. Nghệ thuật là chủ quan và nó nên được nhìn nhận như vậy. Chính nhờ sự chủ quan ấy mà điện ảnh mới có thể dùng làm phương tiện nghiên cứu và bộc phá các hiện tượng xã hội.

Đối với tôi, một bộ phim chỉ có thể rơi vào hai thái cực: tôi thấy hay, hoặc không hay. Tôi ít khi thích sự làng nhàng và những thứ lửng lơ ở giữa.

Danh sách này là những phim tôi thấy thích nhất tính từ năm 2000 đến giờ, không xếp theo thứ tự nào. Như thường lệ, mỗi đạo diễn một phim duy nhất.

Continue reading “My favorite films since 2000”

Burning Man – xứ sở Utopia diệu kỳ nơi tận cùng thế giới

Victor-Habchy-18
Ảnh: Victor Habchy

Năm 1516 Sir Thomas Moore viết ra một cuốn sách bằng tiếng Hy Lạp tên Utopia kể về một hòn đảo biệt lập không tưởng ở biển Đại Tây Dương. Trên hòn đảo này tồn tại một xã hội mơ ước, một nơi không có tư hữu và chủ nghĩa tiền bạc, không phân chia giai cấp, giàu, nghèo, ai cũng lao động và ai cũng có cuộc sống hạnh phúc. Tư tưởng cơ bản nổi bật và có tính chất chủ đạo của More thông qua tác phẩm này cho rằng, nguyên nhân sâu xa của mọi tệ nạn xã hội, của áp bức và bất công trong lòng xã hội tư bản là chế độ tư hữu.

Trải qua nhiều năm tháng, định nghĩa Utopia đã biến đổi nhiều, và chúng ta có thêm Dystopia. Trái ngược với Utopia, thế giới Dystopia trong nhũng 1984 của George Orwell, Brave New World (Aldous Huxley), We của Yevgeny Zamyatin… những giá trị về con người, về tự do và luân lý bị đảo lộn để rồi sự suy tàn là một cái kết không thể tránh khỏi. Thế giới của chúng ta hiện giờ liệu có phải dystopia? Có lẽ không nếu xét trên định nghĩa của những từ ngữ vô tri, nhưng tự do trong xã hội hậu hiện đại của loài người cũng chỉ là một ảo ảnh sáng lấp lánh không hơn không kém.

Còn nếu bạn không tin tôi, hãy đến với Burning Man – lễ hội được tổ chức hàng năm ở sa mạc Black Rock (Nevada, Mỹ). Burning Man bắt đầu vào ngày thứ Hai cuối cùng của tháng Tám và kết thúc ngày thứ Hai đầu tiên của tháng Chín, cũng trùng hợp là ngày lễ Lao động Mỹ. Đến đây, bất kể bạn là ai, làm gì, bao nhiêu tuổi, quốc tịch nước nào, màu da, giới tính đều không quan trọng. Đến đây, câu đầu tiên họ nói với bạn, súc tích và rắn rỏi nhưng đầy chân thành: “Chào mừng về nhà.”

Continue reading “Burning Man – xứ sở Utopia diệu kỳ nơi tận cùng thế giới”

BIÊN GIỚI CỦA THEO ANGELOPOLOUS

the-suspended-step-02

Trong “The Suspended Step Of The Stork” có cảnh Alexander nhà làm phim tài liệu đi lên phía Bắc Hy Lạp, nơi tiếp giáp với biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Alexander đứng nhìn cây cầu gỗ hẹp nằm giữa khu rừng mờ sương. Ở chính giữa cầu sơn ba vạch kẻ màu da trời (Hy Lạp), trắng và đỏ (Thổ Nhĩ Kỳ). Xa xa phía bên kia đầu cầu, những tay lính Thổ cầm súng máy chờ đợi lẩn khuất trong sương mù. Bước thêm một bước, Alexander thành kẻ không tổ quốc. Bước thêm hai bước, ông ta thành kẻ đã chết.

Hy Lạp vốn là một nước thuộc bán đảo Balkan, không chỉ về địa lý mà còn cả dòng chảy văn hoá. Những mâu thuẫn hệ tư tưởng những năm chiến tranh Lạnh với âm mưu hòng đẩy Hy Lạp ra xa rời các nước Balkan vốn dưới chủ nghĩa cộng sản, chia rẽ tiềm thức người Hy Lạp để xích gần lại các giá trị phương Tây.

Những đường biên giới được lập nên, hiện diện chủ đạo trong bộ ba phim về biên giới Ulysses’ Gaze, The Suspended Step Of The Stork và Eternity And A Day của đạo diễn Theo Angelopolous. Sinh ra giữa thời loạn lạc của Hy Lạp, phim của Angelopolous phản chiếu rõ sự tổn thương nặng nề của đất nước mình. Một thế giới vụn vỡ của cầu, đường, núi non và biên giới.

Continue reading “BIÊN GIỚI CỦA THEO ANGELOPOLOUS”

Santorini và mùi của sự mục ruỗng

Santorini và mùi của sự mục ruỗng
Tôi chợt nhớ về những ngày trưa đầu hè đi bộ giữa những cầu thang khúc khuỷu quanh Oia, phóng xe lên tu viện Profiti Ilia gần Emporio (điểm cao nhất trên đảo Santorini). Khi dìm chân xuống nước lạnh khẽ rùng mình ở bãi biển Perissa và ngồi sau chiếc xe máy cà tàng của một gã địa phương ở Fira. Liệu có phải tôi sẽ trở thành một linh hồn tự do như những gì mình mường tượng và hằng mong đợi?

Continue reading “Santorini và mùi của sự mục ruỗng”

Mưa, buồn và nơi ẩm ướt nhất thế giới

(Viết ngày 10.09.2014)

 

s_c09_eghala05

Hôm nay tôi ra khỏi nhà lúc bảy giờ mười hai phút sáng. Mỗi tuần chỉ có hai ba ngày tôi phải ra ngoài sớm như vậy vì thật lòng mà nói, tôi không ưa dậy sớm nhất là vào lúc thời tiết ẩm ương đang chuyển từ “hè” mùa sang đông lạnh lẽo. Bất chấp ánh nắng nhẹ tênh và mờ đục như đang chiếu qua khung cửa sổ buông rèm trắng, cái không khí đặc quánh bởi những tàn dư của sương đêm chạm vào từng lỗ chân lông khiến tôi cảm nhận được mùa đông, mùa ẩm ướt đã thực sự đến sát bên mình. Mùa đông thứ bảy của tôi ở nước Đức. Hay tám? Chẳng quan trọng, dù có là năm nào thì mùa đông châu Âu cũng vẫn không hề dễ chịu – nỗi niềm than phiền của những kẻ rửng mỡ sống ở thế giới thứ nhất.

Bầu trời lúc này xám xịt một màu như thể có ai quẹt một đường sơn xám rẻ tiền thẳng băng lên trên đó. Phẳng lì. Không hình khối. Cái thứ màu xám đục vô hồn mà dù ta có nhìn vào nó bao lâu cũng không nghĩ ra nổi một thứ xúc cảm tích cực nào. Nhưng nói chung tôi cũng không có gì để phàn nàn về thời tiết của thành phố này. Chẳng phải quá đặc sắc gì nhưng ít nhất nó không đáng sợ như cái nơi trong bài viết này. Hơn nữa mọi thứ có thể đoán trước, mưa nắng gió chẳng g tùy tiện đột nhiên đến rồi lại đi một cách đáng ghét.

Continue reading “Mưa, buồn và nơi ẩm ướt nhất thế giới”

Phim đặt hàng nhà nước và tư duy phân tích

leni03
Leni Riefenstahl

Cái thứ tính cách con người mà tôi coi trọng nhất đó là tư duy phân tích. Ở thời đại này, người Việt Nam thiếu khả năng biện luận mà đa phần chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động. Họ chia hai phe cho một vấn đề: chửi và chửi ngược lại bọn chửi. Đa phần những kẻ còn lại, họ sẽ bị dắt mũi bởi một trong hai phe.

Phần nhiều các vấn đề văn hóa, xã hội không bao giờ đơn giản và rành mạch trắng đen như thế. Ta phải phân tích và đánh giá một thông tin đã có theo những góc nhìn khác cho vấn đề đã đặt ra, dưới những ánh sáng khác nhau, dưới bối cảnh và lịch sử nhằm làm sáng tỏ và khẳng định lại tính chính xác của nó một cách lý trí, khoa học, không định kiến và đầy đủ logic cũng như dẫn chứng.
Muốn phản biện hay ủng hộ cái gì, trước tiên hãy hiểu rõ nó đi đã.

Vậy nên hôm nay ta thử nói về “phim đặt hàng bởi nhà nước” – vấn đề bị chê bai muôn thuở ở Việt Nam.

Continue reading “Phim đặt hàng nhà nước và tư duy phân tích”