BIÊN GIỚI CỦA THEO ANGELOPOLOUS

the-suspended-step-02

Trong “The Suspended Step Of The Stork” có cảnh Alexander nhà làm phim tài liệu đi lên phía Bắc Hy Lạp, nơi tiếp giáp với biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Alexander đứng nhìn cây cầu gỗ hẹp nằm giữa khu rừng mờ sương. Ở chính giữa cầu sơn ba vạch kẻ màu da trời (Hy Lạp), trắng và đỏ (Thổ Nhĩ Kỳ). Xa xa phía bên kia đầu cầu, những tay lính Thổ cầm súng máy chờ đợi lẩn khuất trong sương mù. Bước thêm một bước, Alexander thành kẻ không tổ quốc. Bước thêm hai bước, ông ta thành kẻ đã chết.

Hy Lạp vốn là một nước thuộc bán đảo Balkan, không chỉ về địa lý mà còn cả dòng chảy văn hoá. Những mâu thuẫn hệ tư tưởng những năm chiến tranh Lạnh với âm mưu hòng đẩy Hy Lạp ra xa rời các nước Balkan vốn dưới chủ nghĩa cộng sản, chia rẽ tiềm thức người Hy Lạp để xích gần lại các giá trị phương Tây.

Những đường biên giới được lập nên, hiện diện chủ đạo trong bộ ba phim về biên giới Ulysses’ Gaze, The Suspended Step Of The Stork và Eternity And A Day của đạo diễn Theo Angelopolous. Sinh ra giữa thời loạn lạc của Hy Lạp, phim của Angelopolous phản chiếu rõ sự tổn thương nặng nề của đất nước mình. Một thế giới vụn vỡ của cầu, đường, núi non và biên giới.

Tôi còn nhớ cảnh đám cưới ở một thị trấn nằm hai bên bờ sông. Bờ sông chính là biên giới, cô dâu chú rể đứng mỗi người một bên cùng gia đình. Một thị trấn giả tưởng không tên nằm ở nơi vô định, tận cùng thế giới. Một nơi không ai quan tâm, không ai muốn đến trừ những người tị nạn. Một phòng chờ, trạm trung chuyển trước khi họ tiếp tục lên đường đến nơi khác.

edf01eaecc5d0f009d0d5d807cc40da7_2

Hay trong Eternity And A Day, ông già Alexander trong ngày cuối đời mình bước vào cuộc phiêu lưu siêu hình để đưa cậu bé tị nạn Albania về nhà. Một con người vốn đã đứt kết nối với cuộc sống và những người khác từ lâu nay lại nhờ một người lạ để tự hồi quang phản chiếu lại đời mình.

Còn trong Ulysses’ Gaze, Angelopolous đưa nhân vật A. qua một chuỗi các nước Balkan từ Bulgaria, Albania, Rumania, Serbia, Bosnia để tìm ba cuộn phim quý giá của anh em đạo diễn nhà Manaki, hình ảnh ẩn dụ của những giá trị lịch sử đa văn hoá đã mất của vùng đất này.

Biên giới, trong mắt Angelopolous là thứ tàn bạo, vô nhân tính nhất con người từng nghĩ ra trong lịch sử nhân loại. Nhưng điều làm tôi cảm động là nó không được khắc hoạ một cách chính trị hay câu lòng thương cảm của người với người. Trái ngược lại, phim của ông luôn như thơ, buồn bã, trải dài, vô định. Máy quay của Angelopolous như trôi bồng bềnh giữa không gian lạnh lẽo của mưa, sương mù và bầu trời xám xịt mùa đông không ánh mặt trời. Không cao siêu cầu kỳ, không phô diễn kỹ thuật, minh chứng cho thấy người ta có thể kể những câu chuyện phức tạp bằng những chuyển động máy quay đơn giản. Nó lơ lửng, xoay quanh nhân vật, nhồi quá khứ với hiện tại thành một dòng chảy bất tận. Một sự kế thừa, thai nghén và phát triển xuất sắc của Andrei Tarkovsky và Miklós Jancsó, tạo thành ba trong bốn kỵ sĩ khải huyền của điện ảnh nghệ thuật (cái tên còn lại là Mikhail Kalatozov).

Chính trị được Angelopolous kể bằng một thủ pháp phi chính trị, vô cùng cận kề – tôi coi đấy là cách ông bảo vệ tấm màng trong trắng vị nghệ thuật của mình. Tôi không ưa những kẻ hô hào đòi điện ảnh phải khái quát, đại chúng và khách quan. Phim ảnh là cá nhân, chủ quan và đẫm chất tự sự! Chỉ có thế chúng mới có thể được dùng làm phương tiện nghiên cứu và bộc phá trật tự xã hội.

45f9f4c5c81aa0cc01d5fba747034801 (1)

Những người tị nạn vượt biên giới và giờ họ ở đây. Họ tự hỏi rằng, “Tôi còn phải vượt bao nhiêu đường biên nữa để trở về nhà?”
Người ta vượt biên giới “phi pháp”, mang theo trong mình sức nặng quốc gia và chủ nghĩa dân tộc.
Người ta tạo ra biên giới cho chính mình và phá huỷ biên giới của kẻ khác.
Cái cảm giác dù ở bất kỳ đâu cũng là người lạ.
Đánh nhau và giết nhau vì một thứ đường biên tưởng tượng phù phiếm.
Loài người quá kiêu ngạo. Chúng ta là ai mà dám cho rằng mình sở hữu một phần của Đất mẹ?

Trong tình hình Hy Lạp hiện tại với cơn khủng hoảng tài chính và sự hỗn loạn cùng khổ của làn sóng tị nạn, những trăn trở trong phim của Angelopolous lại càng trở nên trăn trở hơn bao giờ hết.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s